از این توضیحات واضح میگردد که هر نوآوری یعنی بدعت را محض به خاطر نوآوری نمی توان مطلقاً آن را حرام و یا ممنوع قرار داد، اما برای جواز و یا عدم جواز آن باید سنجیده شود که اگر آن نوآوری در شریعت از جمله کارهای تحسین برانگیز و مباح است، پس آن را بدعت حسنه خواهیم گفت، و اگر آن نوآوری در شریعت غیر مقبول و ناپسندیده است، پس به آن بدعت سیئه و یا بدعت قبیحه خواهیم گفت.

بعض بدعتها ست که واجب است چنانچه تعلم و تعلیم صرف و نحو، که بدان معرفت آیات و احادیث حاصل گردد و حفظ غرائب کتاب و سنّت و دیگر چیزهائیکه حفظ دین و ملت بر آن موقوف بود، و بعض مستحسن و مستحب مثل بناء رباطها و مدرسه ها، و بعض مکروه مانند نقش و نگار کردن مساجد و مصاحف بقول بعض، و بعض مباح مثل فراخی در طعامهای لذیذه و لباسهای فاخره، به شرطی که حلال باشند و باعث طغیان و تکبر و مفاخرت نشوند.

پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند: وقتی خداوند متعال بنده ای را دوست می دارد، جبرئیل (علیه السلام) را ندا می زند که همانا خداوند فلان (شخص) را دوست می دارد، تو نیز او را دوست بدار.

احسان یعنی این که برای خداوند چنین عمل کنید که گویا او را می بینید، و اگر تو او را نمی بینی بدان که یقینًا او تو را می بیند.